Nếu mạch máu đã có mảng xơ vữa, thay đổi lối sống có còn kịp không?

Chú Bảy, hàng xóm tôi, sau lần đi khám tổng quát, cầm tờ kết quả siêu âm động mạch cảnh về nhà mà mặt buồn hiu: "Bác sĩ nói có mảng xơ vữa rồi, chắc giờ có ăn kiêng, tập luyện gì cũng vô ích thôi." Đây là suy nghĩ rất phổ biến, nhưng cũng là một hiểu lầm cần được gỡ bỏ. Có mảng xơ vữa không có nghĩa là mọi cánh cửa đã đóng lại.

Mảng xơ vữa không đồng nghĩa với 'hết cách'

Xơ vữa động mạch là một quá trình diễn ra âm thầm qua nhiều năm, và ở độ tuổi trung niên, không ít người khi kiểm tra sẽ phát hiện ít nhiều dấu hiệu này. Điều quan trọng không phải là mảng xơ vữa đã tồn tại hay chưa, mà là liệu nó có đang tiến triển nhanh, có gây hẹp đáng kể lòng mạch, hay có nguy cơ gây ra biến cố hay không. Theo NHLBI, mục tiêu điều trị và thay đổi lối sống trong trường hợp này thường là giúp ổn định mảng xơ vữa và giảm nguy cơ biến cố tim mạch trong tương lai, chứ không phải là một lời hứa "loại bỏ hoàn toàn" điều đã hình thành.

Vì sao lối sống vẫn quan trọng dù đã có mảng xơ vữa?

Nhiều nghiên cứu và khuyến cáo y khoa cho thấy việc duy trì lối sống lành mạnh – ăn uống cân bằng, vận động đều đặn, không hút thuốc, kiểm soát huyết áp và mỡ máu – vẫn có thể góp phần làm chậm quá trình xơ vữa và giảm nguy cơ gặp các biến cố nguy hiểm như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ. Nói cách khác, hành trình chăm sóc mạch máu không kết thúc khi có chẩn đoán, mà thực ra mới bắt đầu bước ngoặt quan trọng.

Điều cần tuyệt đối tránh: tự ý thay thuốc bằng 'detox' hay thực phẩm chức năng

Đây là điểm cần nhấn mạnh: nếu bác sĩ đã kê thuốc điều trị huyết áp, mỡ máu hay các thuốc liên quan đến tim mạch, tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc để chuyển sang các phương pháp "detox mạch máu", trà thảo dược hay thực phẩm chức năng được quảng cáo là "làm sạch" hay "đánh tan" mảng xơ vữa. Mọi thay đổi trong phác đồ điều trị cần có sự trao đổi và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa. Lối sống lành mạnh là người bạn đồng hành cùng điều trị y khoa, chứ không phải là thứ thay thế nó.

Nhìn lại hành trình 10 bài viết của series 'Mạch máu khỏe – Sống khỏe chủ động'

Trước khi khép lại, hãy cùng điểm lại những chủ đề chúng ta đã đi qua trong suốt series này:

• Bài 1 – Giới thiệu về vai trò của mạch máu khỏe mạnh đối với sức khỏe tổng thể tuổi trung niên.
• Bài 2 – Những dấu hiệu cảnh báo sớm mà mạch máu có thể đang "phát tín hiệu".
• Bài 3 – Vai trò của huyết áp và vì sao cần theo dõi định kỳ tại nhà.
• Bài 4 – Mỡ máu, cholesterol và những hiểu lầm thường gặp.
• Bài 5 – Chế độ ăn thân thiện với mạch máu trong bữa cơm gia đình Việt.
• Bài 6 – Vận động vừa sức, vì sao "động một chút mỗi ngày" tốt hơn tập nặng thất thường.
• Bài 7 – Giấc ngủ, căng thẳng tinh thần và mối liên hệ ít ai để ý với mạch máu.
• Bài 8 – Kiểm tra sức khỏe định kỳ: nên làm gì, bao lâu một lần.
• Bài 9 – 7 thói quen tưởng bình thường nhưng mạch máu không hề thích.
• Bài 10 (bài viết này) – Mảng xơ vữa và câu hỏi liệu thay đổi lối sống có còn kịp.

Xuyên suốt series, có một thông điệp được lặp lại: chăm sóc mạch máu không phải là một hành động đơn lẻ, mà là một chuỗi những lựa chọn nhỏ được lặp lại mỗi ngày – từ bữa ăn, giấc ngủ, vài phút vận động, đến việc không bỏ qua những lần kiểm tra sức khỏe.

Không bao giờ là quá muộn để bắt đầu chăm sóc mạch máu tốt hơn, chỉ có việc chúng ta chọn bắt đầu từ hôm nay hay tiếp tục trì hoãn.

Hai việc cụ thể có thể làm ngay hôm nay

Nếu bạn đang băn khoăn không biết bắt đầu từ đâu sau khi đọc hết series này, dưới đây là hai gợi ý rất cụ thể:

• Đặt lịch kiểm tra các chỉ số quan trọng: huyết áp, mỡ máu, đường huyết, cân nặng và vòng eo – nếu đã lâu bạn chưa kiểm tra, đây là lúc nên chủ động đặt lịch với bác sĩ.
• Chọn đúng một thay đổi nhỏ – có thể là bớt muối trong bữa ăn, đi bộ 15 phút mỗi tối, hay ngủ sớm hơn nửa tiếng – và cam kết duy trì đều đặn trong 30 ngày trước khi nghĩ đến việc thay đổi tiếp theo.

Chăm sóc mạch máu là một hành trình dài, không phải một cuộc chạy nước rút. Cảm ơn bạn đã đồng hành cùng series "Mạch máu khỏe – Sống khỏe chủ động" suốt 10 bài viết. Mong rằng những chia sẻ này sẽ giúp bạn và người thân sống khỏe mạnh, chủ động hơn mỗi ngày.

Nguồn tham khảo

• American Heart Association
• CDC
• NHLBI
• WHO