Glaucoma – ‘kẻ trộm thị lực’ thầm lặng: Không đau vẫn có thể mất thị trường nhìn

Bác Tâm, 58 tuổi, vẫn tự hào là mắt mình rất khỏe vì "chưa bao giờ thấy đau nhức hay khó chịu gì". Nhưng trong lần khám sức khỏe định kỳ gần đây, bác sĩ phát hiện bác đã mất một phần thị trường nhìn ở mắt phải mà bản thân bác hoàn toàn không hay biết.

Đây chính là điều đáng sợ nhất của glaucoma (tăng nhãn áp/cườm nước) - căn bệnh thường được gọi là "kẻ trộm thị lực thầm lặng", theo mô tả của National Eye Institute (NEI).

Glaucoma là gì?

Glaucoma là một nhóm bệnh lý về mắt có thể gây tổn thương dây thần kinh thị giác - bộ phận truyền tín hiệu hình ảnh từ mắt lên não. Tổn thương này tích lũy dần theo thời gian và có thể dẫn đến suy giảm thị lực nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời.

Vì sao gọi là "kẻ trộm thầm lặng"?

Theo NEI, ở giai đoạn sớm, glaucoma thường không có triệu chứng rõ ràng. Người bệnh không thấy đau, không thấy mờ mắt rõ rệt, sinh hoạt vẫn diễn ra bình thường.

Trong khi đó, tổn thương ở dây thần kinh thị giác vẫn âm thầm tiến triển. Đến khi người bệnh nhận ra mình bị mất một phần thị trường nhìn, tổn thương đó thường đã xảy ra và không thể phục hồi lại như ban đầu.

Đây là lý do vì sao rất nhiều người, giống như bác Tâm, chỉ tình cờ phát hiện bệnh khi đi khám mắt định kỳ, chứ không phải vì có triệu chứng khiến họ chủ động đi khám.

Làm sao để phát hiện sớm glaucoma?

Vì bệnh không biểu hiện triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, cách duy nhất để phát hiện sớm là thông qua khám mắt giãn đồng tử toàn diện (dilated eye exam) tại cơ sở y tế chuyên khoa mắt.

Trong quá trình khám này, bác sĩ sẽ nhỏ thuốc giãn đồng tử để quan sát rõ đáy mắt, dây thần kinh thị giác và các cấu trúc bên trong mắt, từ đó phát hiện các dấu hiệu bất thường sớm nhất có thể.

• Người trên 40 tuổi nên khám mắt định kỳ để tầm soát glaucoma
• Người có người thân trong gia đình từng mắc glaucoma cần khám sớm và thường xuyên hơn
• Người mắc tiểu đường, cao huyết áp cũng nên chú ý khám mắt định kỳ
• Không nên đợi đến khi có triệu chứng mới đi khám

Vì sao phát hiện sớm lại quan trọng?

NEI nhấn mạnh rằng điều trị sớm có thể giúp làm chậm hoặc hạn chế mức độ tổn thương do glaucoma gây ra. Phần thị lực đã mất do glaucoma thường không thể phục hồi, nhưng việc kiểm soát bệnh sớm giúp bảo vệ phần thị lực còn lại.

Nói cách khác, mục tiêu của việc phát hiện và điều trị sớm không phải là "chữa khỏi hoàn toàn", mà là ngăn bệnh tiến triển nặng hơn, giúp người bệnh duy trì chất lượng cuộc sống lâu dài.

Trường hợp cấp cứu: Glaucoma góc đóng cấp

Khác với dạng glaucoma thường tiến triển âm thầm, có một dạng gọi là glaucoma góc đóng cấp có thể xảy ra đột ngột với các triệu chứng rất rõ ràng và dữ dội.

Nếu bạn hoặc người thân xuất hiện đồng thời các dấu hiệu dưới đây, cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay lập tức, vì đây có thể là tình trạng khẩn cấp cần xử trí kịp thời để bảo vệ thị lực:

• Đau mắt dữ dội
• Mắt đỏ
• Buồn nôn hoặc nôn
• Nhìn mờ đột ngột

Glaucoma góc đóng cấp là một cấp cứu nhãn khoa - không nên chờ đợi hay tự theo dõi tại nhà.

Những điều nên và không nên làm

1. Nên khám mắt giãn đồng tử định kỳ, đặc biệt sau tuổi 40
2. Nên chủ động thông báo cho bác sĩ nếu gia đình có người bị glaucoma
3. Không nên chủ quan vì "mắt không đau nên chắc không sao"
4. Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt kê đơn khi chưa có chỉ định của bác sĩ
5. Đến cấp cứu ngay nếu có đau mắt dữ dội kèm đỏ mắt, buồn nôn, nhìn mờ

Đừng để sự im lặng của bệnh đánh lừa bạn

Điều nguy hiểm nhất ở glaucoma chính là cảm giác chủ quan: "mắt tôi không đau, không khó chịu, chắc là ổn." Nhưng như trường hợp của bác Tâm, cơ thể không phải lúc nào cũng lên tiếng kịp thời để cảnh báo cho chúng ta.

Khám mắt định kỳ, dù chưa có bất kỳ triệu chứng nào, chính là cách chủ động và hiệu quả nhất để bảo vệ thị lực trước căn bệnh thầm lặng này.

Ngày mai, chúng ta sẽ tiếp tục tìm hiểu về mối liên hệ giữa bệnh tiểu đường và võng mạc mắt - một biến chứng âm thầm khác mà nhiều người mắc tiểu đường chưa thực sự chú ý đến.

Nguồn tham khảo

• National Eye Institute – Glaucoma