Hay quên sau tuổi 40: điều gì là bình thường, điều gì đáng để kiểm tra?

Bạn đi từ phòng khách vào bếp, đứng giữa bếp, và hoàn toàn không nhớ mình vào đây để làm gì. Hoặc bạn gặp một người quen, nhớ rõ đã cùng ăn tối ở đâu, nhưng tên họ thì mắc kẹt đâu đó trên đầu lưỡi. Sau tuổi 40, những khoảnh khắc này thường kéo theo một câu hỏi thầm lặng: mình có đang bắt đầu quên thật không?

Viện Quốc gia về Lão hóa Hoa Kỳ (NIA) nhìn nhận rằng một số thay đổi về trí nhớ và tốc độ xử lý là phần bình thường của quá trình lão hóa. Vấn đề không nằm ở việc bạn có quên hay không, mà ở chỗ việc quên ấy ảnh hưởng tới cuộc sống tới mức nào.

Ranh giới thực tế: quên có làm bạn mất khả năng tự lo không?

Một cách phân biệt đơn giản: quên vị trí chìa khóa là bình thường; không nhớ chìa khóa dùng để làm gì thì không. Quên tên một người bạn cũ rồi nhớ lại sau vài phút là bình thường; lạc đường trên tuyến đường quen đi hằng ngày thì cần chú ý.

• Thường gặp theo tuổi: nhớ chậm hơn, cần gợi ý mới nhớ ra, dễ phân tâm khi làm nhiều việc.
• Cần chú ý hơn: lặp lại cùng một câu hỏi nhiều lần trong ngày.
• Cần chú ý hơn: khó xử lý việc quen thuộc như thanh toán hóa đơn, nấu món đã nấu hàng chục năm.
• Cần chú ý hơn: thay đổi tính cách, thu mình, mất phương hướng về thời gian và địa điểm.

Giấc ngủ — yếu tố bị bỏ qua nhiều nhất

Thiếu ngủ kéo dài ảnh hưởng tới sự tập trung, tâm trạng và khả năng ghi nhớ. Rất nhiều trường hợp “hay quên” ở tuổi trung niên thực chất diễn ra trên nền một giấc ngủ vụn vặt suốt nhiều tháng: ngủ muộn, thức giấc nhiều lần, ngáy to, hoặc ngủ không sâu vì căng thẳng công việc.

• Giữ giờ ngủ và giờ dậy tương đối cố định, kể cả cuối tuần.
• Tắt màn hình trước khi ngủ khoảng 30–60 phút.
• Hạn chế cà phê sau buổi chiều và rượu bia buổi tối.
• Nếu ngáy to, ngưng thở khi ngủ hoặc buồn ngủ ban ngày quá mức — nên đi khám.

Tim mạch và não bộ đi cùng một con đường

NIA nhấn mạnh mối liên hệ giữa sức khỏe tim mạch và sức khỏe nhận thức: kiểm soát huyết áp, đường huyết, cholesterol, không hút thuốc, duy trì vận động và cân nặng hợp lý đều là những việc tốt cho não. Nói cách khác, chăm sóc mạch máu cũng là chăm sóc trí nhớ.

Vận động, kết nối xã hội và thử thách trí óc

Hoạt động thể chất đều đặn, duy trì các mối quan hệ xã hội và giữ cho trí óc bận rộn theo cách thú vị là những khuyến nghị thường xuyên được nhắc tới cho sức khỏe nhận thức ở người lớn tuổi. Điều này không có nghĩa là bạn phải giải toán mỗi sáng; học một bài hát mới, chơi cờ với bạn, tham gia câu lạc bộ đi bộ đều có giá trị.

• Đi bộ nhanh hằng ngày, tốt nhất là cùng người khác.
• Mỗi tháng học một kỹ năng nhỏ mới: món ăn, nhạc cụ, ứng dụng điện thoại.
• Giữ lịch gặp gỡ bạn bè, tránh cô lập xã hội.
• Dùng sổ tay hoặc lịch điện thoại — hỗ trợ trí nhớ là khôn ngoan, không phải yếu đuối.

Khi nào nên đi khám?

• Trí nhớ suy giảm rõ rệt trong vài tháng, không phải vài năm.
• Người thân nhận thấy thay đổi rõ hơn chính bạn.
• Bạn gặp khó khăn khi làm các việc quen thuộc hằng ngày.
• Kèm theo lú lẫn, thay đổi tính cách, đi lại khó khăn hoặc nói khó.
• Bạn đang dùng nhiều loại thuốc và thấy trí nhớ thay đổi sau khi đổi thuốc.

Về các sản phẩm “bổ não”

Theo thông tin niêm yết trên Droppii Mall, TPBVSK Hoạt huyết dưỡng não Trường Sinh được niêm yết với quy cách hộp 60 viên. Cần nói rõ: sản phẩm này không dùng để chẩn đoán hay điều trị suy giảm nhận thức, và thông tin niêm yết của gian hàng không phải bằng chứng y khoa. Lưu ý: Thực phẩm bảo vệ sức khỏe (TPBVSK) không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Nếu bạn lo lắng về trí nhớ, việc đầu tiên nên làm là đi khám, không phải mua thêm sản phẩm.

Khi lo lắng về trí nhớ lại chính là thứ làm trí nhớ tệ hơn

Căng thẳng kéo dài, lo âu và trầm cảm đều có thể ảnh hưởng tới sự tập trung và khả năng ghi nhớ. Không ít người sau tuổi 40 bước vào một vòng luẩn quẩn: lo mình sa sút trí nhớ, càng lo càng khó tập trung, càng khó tập trung lại càng quên nhiều hơn.

Nếu bạn đang ở trong vòng xoáy này, hãy nói với bác sĩ. Việc đánh giá tâm trạng, giấc ngủ và các thuốc đang dùng đôi khi giải thích được phần lớn vấn đề, và đó là những thứ có thể cải thiện được.

Bảy ngày cho trí nhớ, rất đời thường

• Cố định giờ đi ngủ trong bảy ngày liên tiếp.
• Đi bộ nhanh 20–30 phút mỗi ngày.
• Ghi chú việc cần làm vào một nơi duy nhất.
• Gặp hoặc gọi cho một người bạn mỗi ngày.
• Giảm đồ uống có cồn buổi tối.
• Học một thứ nhỏ mới mỗi ngày, dù chỉ là một công thức nấu ăn.
• Đo huyết áp một lần trong tuần.

Bộ não không tách rời khỏi phần còn lại của cơ thể. Bạn ngủ tốt hơn, vận động nhiều hơn và giữ mạch máu khỏe hơn thì trí nhớ cũng có điều kiện thuận lợi hơn.

Ngày mai chúng ta chuyển sang một cơ quan còn kín tiếng hơn cả não bộ: lá gan — nơi có thể nhiễm mỡ nhiều năm mà không hề đau.

Nguồn tham khảo

1. NIA — Cognitive Health and Older Adults: https://www.nia.nih.gov/health/cognitive-health-and-older-adults
2. CDC — About Sleep: https://www.cdc.gov/sleep/about/
3. CDC — Preventing Heart Disease: https://www.cdc.gov/heart-disease/prevention/index.html