Thận vẫn im lặng khi có vấn đề: 5 việc bảo vệ thận bắt đầu từ hôm nay

Thận là cơ quan kiệm lời. Chúng lọc máu suốt ngày đêm, điều hòa nước và muối, và vẫn tiếp tục làm việc ngay cả khi chức năng đã giảm đáng kể. Vì còn bù trừ được, bệnh thận mạn thường không có triệu chứng rõ trong giai đoạn đầu.

NIDDK nhấn mạnh rằng hai nguyên nhân hàng đầu của bệnh thận mạn là đái tháo đường và tăng huyết áp, và việc kiểm soát tốt hai yếu tố này là trọng tâm của phòng ngừa. Nói cách khác, bảo vệ thận phần lớn là bảo vệ mạch máu.

Việc 1: giữ huyết áp và đường huyết trong ngưỡng bác sĩ đặt ra

Đây là việc quan trọng nhất và cũng dễ bị trì hoãn nhất, vì cả hai chỉ số đều không gây đau. Nếu bạn đã được chẩn đoán tăng huyết áp hoặc đái tháo đường, việc tuân thủ thuốc và tái khám đúng hẹn có giá trị với thận hơn bất kỳ mẹo dân gian nào.

• Đo huyết áp tại nhà và ghi lại theo tuần.
• Kiểm tra đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Không tự ý ngưng thuốc khi thấy khỏe.
• Mang theo nhật ký chỉ số khi đi khám.

Việc 2: giảm muối trong bữa ăn hằng ngày

Ăn nhạt hơn giúp kiểm soát huyết áp, và huyết áp ổn định thì thận đỡ chịu áp lực. Với bữa ăn Việt, phần lớn muối đến từ nước chấm, đồ kho mặn, dưa cà, mì gói và đồ chế biến sẵn.

• Nấu nhạt hơn và giảm dần để vị giác kịp thích nghi.
• Hạn chế món kho mặn ăn kèm nhiều cơm.
• Giảm mì gói, xúc xích, đồ hộp.
• Tăng rau luộc, canh nhạt, trái cây tươi.

Việc 3: vận động và giữ cân nặng hợp lý

Hoạt động thể chất đều đặn hỗ trợ kiểm soát huyết áp, đường huyết và cân nặng — cả ba đều liên quan tới nguy cơ bệnh thận. Bạn không cần tập nặng; đi bộ nhanh mỗi ngày đã là khởi đầu tốt.

Việc 4: cẩn trọng với thuốc giảm đau và sản phẩm bổ sung

Lạm dụng thuốc giảm đau kháng viêm không steroid trong thời gian dài có thể ảnh hưởng tới thận, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc người đã có bệnh nền. Tương tự, việc tự ý dùng nhiều loại thực phẩm bổ sung cùng lúc, hoặc dùng sản phẩm không rõ nguồn gốc, không phải là lựa chọn an toàn cho thận.

• Chỉ dùng thuốc giảm đau theo hướng dẫn, không kéo dài tùy tiện.
• Nói với bác sĩ tất cả sản phẩm bạn đang dùng, kể cả thảo dược.
• Tránh sản phẩm quảng cáo “bổ thận, tăng cường sinh lực” không rõ nguồn gốc.
• Uống nước theo nhu cầu; nếu có bệnh thận hoặc tim, hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.

Bài viết hôm nay không gắn với một sản phẩm cụ thể, và điều đó là có chủ ý: với thận, nguyên tắc an toàn nhất là ít thêm thứ lạ, nhiều kiểm soát chỉ số. Lưu ý: Thực phẩm bảo vệ sức khỏe (TPBVSK) không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Việc 5: xét nghiệm nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ

NIDDK khuyến nghị những người có nguy cơ cao nên được kiểm tra chức năng thận, thường thông qua xét nghiệm máu đánh giá mức lọc cầu thận và xét nghiệm nước tiểu tìm albumin. Nhóm nguy cơ gồm người đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, tiền sử gia đình có bệnh thận và người lớn tuổi.

Khi nào nên đi khám?

• Phù mặt buổi sáng hoặc phù chân về chiều.
• Nước tiểu có bọt nhiều, đổi màu, hoặc tiểu đêm tăng rõ.
• Mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Bạn có tiểu đường hoặc tăng huyết áp nhưng chưa từng xét nghiệm chức năng thận.
• Đau vùng thắt lưng kèm sốt, tiểu buốt — cần khám sớm.

Thận không kêu ca, nên chúng ta phải chủ động thay chúng. Một lần xét nghiệm đúng lúc có thể thay đổi cả một chặng đường dài.

Nước uống, thực phẩm chức năng và những lời đồn quen thuộc

Xung quanh quả thận có rất nhiều lời khuyên truyền miệng: uống thật nhiều nước để “rửa thận”, uống nước lá để “mát thận”, dùng sản phẩm bổ thận để “tăng cường chức năng”. Thực tế, nhu cầu nước thay đổi theo thể trạng, thời tiết và bệnh nền; người suy tim hoặc bệnh thận có thể được bác sĩ yêu cầu hạn chế nước chứ không phải uống thêm.

Với các loại lá, rễ cây hoặc sản phẩm không rõ nguồn gốc, nguy cơ nằm ở chỗ bạn không biết mình đang đưa gì vào cơ thể và chúng tương tác thế nào với thuốc đang dùng. Nguyên tắc đơn giản: thứ gì bạn uống đều đặn, bác sĩ của bạn nên biết.

Bảy ngày bảo vệ thận, rất cụ thể

• Ngày 1: đo huyết áp và ghi lại.
• Ngày 2: rà lại tủ thuốc, liệt kê mọi thứ đang dùng.
• Ngày 3–4: giảm mặn ở hai món quen thuộc nhất của gia đình.
• Ngày 5: đi bộ nhanh 30 phút.
• Ngày 6: kiểm tra xem lần gần nhất bạn xét nghiệm máu và nước tiểu là khi nào.
• Ngày 7: đặt lịch khám nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ và chưa từng kiểm tra.

Thận không đòi hỏi điều gì đặc biệt. Chúng chỉ cần huyết áp ổn, đường huyết ổn, ít muối, đủ vận động và ít thứ lạ đi qua mỗi ngày.

Ngày mai, chúng ta nói về cảm giác quen thuộc của rất nhiều người sau tuổi 45: buổi sáng thức dậy thấy khớp cứng — và làm sao biết khi nào đó là chuyện tuổi tác, khi nào là tín hiệu cần chú ý.

Nguồn tham khảo

1. NIDDK — Preventing Chronic Kidney Disease: https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/chronic-kidney-disease-ckd/prevention
2. CDC — Preventing Heart Disease: https://www.cdc.gov/heart-disease/prevention/index.html