Tiểu đường và đôi mắt: Võng mạc có thể tổn thương trước khi bạn thấy mờ

Cô Lan, 54 tuổi, sống chung với bệnh tiểu đường đã tám năm. Đường huyết của cô đôi khi tăng cao nhưng cô vẫn cảm thấy "mắt mình vẫn nhìn tốt, có sao đâu mà phải đi khám". Cho đến một ngày, cô bỗng thấy trước mắt xuất hiện những đốm đen lập lờ và đi khám thì bác sĩ cho biết võng mạc đã bị tổn thương khá nhiều. Câu chuyện như của cô Lan không hiếm, bởi bệnh võng mạc đái tháo đường là một trong những biến chứng âm thầm và nguy hiểm nhất của bệnh tiểu đường.

Bệnh võng mạc đái tháo đường là gì?

Theo National Eye Institute (NEI), bệnh võng mạc đái tháo đường (diabetic retinopathy) xảy ra khi lượng đường trong máu cao kéo dài làm tổn thương các mạch máu nhỏ nuôi dưỡng võng mạc — lớp mô nhạy cảm với ánh sáng ở phía sau mắt. Các mạch máu này có thể bị rò rỉ, sưng phồng hoặc tăng sinh bất thường, ảnh hưởng đến khả năng nhìn rõ của mắt.

Điều đáng lưu ý nhất, theo NEI, là ở giai đoạn đầu, bệnh thường không gây ra triệu chứng rõ ràng nào. Người bệnh vẫn có thể nhìn thấy bình thường trong khi các mạch máu ở võng mạc đã bắt đầu bị tổn thương. Đây chính là lý do vì sao rất nhiều người, giống như cô Lan, chỉ phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn muộn hơn, lúc thị lực bắt đầu bị ảnh hưởng rõ rệt.

Vì sao "không thấy mờ" chưa chắc là "mắt vẫn ổn"?

Nhiều người có tâm lý chỉ đi khám mắt khi cảm thấy nhìn mờ, khó đọc chữ hay có dấu hiệu bất thường. Nhưng với bệnh võng mạc đái tháo đường, chờ đến khi có triệu chứng đồng nghĩa với việc tổn thương có thể đã diễn ra một thời gian dài trước đó. Các mạch máu ở võng mạc rất nhỏ và nhạy cảm, chúng có thể bị ảnh hưởng dần dần theo thời gian mà mắt vẫn hoạt động chức năng bình thường trong sinh hoạt hằng ngày.

Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng so với nhiều vấn đề mắt khác mà chúng ta dễ nhận ra ngay, chẳng hạn như mỏi mắt hay khô mắt. Với bệnh võng mạc đái tháo đường, chỉ có việc khám mắt chuyên khoa với đồng tử được giãn ra mới có thể phát hiện sớm những thay đổi ở đáy mắt.

Khám mắt định kỳ: Việc không nên trì hoãn

NEI khuyến nghị người mắc bệnh đái tháo đường nên đi khám mắt giãn đồng tử (dilated eye exam) ít nhất mỗi năm một lần, ngay cả khi thị lực vẫn cảm thấy bình thường. Trong quá trình khám, bác sĩ sẽ nhỏ thuốc giúp đồng tử mở rộng để có thể quan sát kỹ càng phần đáy mắt, bao gồm cả võng mạc và các mạch máu tại đây.

Việc khám định kỳ giúp phát hiện sớm những thay đổi nhỏ ở võng mạc, từ đó bác sĩ có thể tư vấn hướng theo dõi hoặc can thiệp phù hợp trước khi tổn thương trở nên nghiêm trọng hơn. Đây là một trong những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để bảo vệ thị lực lâu dài cho người sống chung với bệnh tiểu đường.

Kiểm soát tốt các chỉ số sức khỏe để giảm nguy cơ

Bên cạnh việc khám mắt định kỳ, theo NEI, việc kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp và mỡ máu đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ mắc và tiến triển của bệnh võng mạc đái tháo đường. Ba yếu tố này có liên quan mật thiết đến sức khỏe của các mạch máu nhỏ trong cơ thể, bao gồm cả những mạch máu nuôi dưỡng võng mạc.

Điều này có nghĩa là việc chăm sóc đôi mắt của người tiểu đường không chỉ nằm ở phòng khám mắt, mà còn gắn liền với việc quản lý bệnh tiểu đường một cách toàn diện hằng ngày — từ chế độ ăn uống, vận động, đến việc tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ.

Checklist nhỏ cho người sống chung với tiểu đường

• Đặt lịch khám mắt giãn đồng tử ít nhất mỗi năm một lần, kể cả khi mắt vẫn nhìn rõ
• Theo dõi và ghi chú chỉ số đường huyết đều đặn theo hướng dẫn của bác sĩ
• Kiểm tra huyết áp và mỡ máu định kỳ, không chỉ tập trung vào đường huyết
• Đi khám ngay nếu nhận thấy bất kỳ thay đổi nào về thị lực, dù nhỏ
• Trao đổi với bác sĩ điều trị tiểu đường về việc phối hợp theo dõi sức khỏe mắt

Chăm sóc đôi mắt khi sống chung với bệnh tiểu đường không phải là việc làm một lần rồi thôi, mà là một thói quen cần được duy trì đều đặn. Một cuộc hẹn khám mắt mỗi năm có thể là bước nhỏ nhưng mang lại giá trị lớn cho sức khỏe thị lực về lâu dài.

Ngày mai, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về một tình trạng mắt khác cũng thường gặp khi tuổi tác tăng lên: đục thủy tinh thể — khi thế giới xung quanh dần trở nên mờ nhòe như đang nhìn qua một lớp sương.

Nguồn tham khảo

• National Eye Institute – Diabetic Retinopathy