Trẻ cận thị tăng nhanh: Thời gian ngoài trời và thói quen nhìn gần quan trọng thế nào?

Chị Hạnh đưa con trai 8 tuổi đi khám vì thấy cháu ngồi sát tivi hơn trước. Bác sĩ đo độ cận tăng gần 1 diop chỉ sau một năm, trong khi bé gần như không ra sân chơi, tan học là về nhà học thêm và xem điện thoại. Câu chuyện này không hiếm: cận thị ở trẻ em đang tăng nhanh, và nguyên nhân không chỉ nằm ở màn hình mà còn ở việc trẻ thiếu thời gian ngoài trời và dành quá nhiều giờ cho công việc nhìn gần.

Vì sao thời gian ngoài trời lại quan trọng với mắt trẻ

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cận thị ở trẻ em có thể được hỗ trợ phòng ngừa hoặc làm chậm tiến triển bằng cách dành ít nhất khoảng 90 phút hoạt động ngoài trời vào ban ngày mỗi ngày. Đây là một trong những khuyến nghị rõ ràng nhất mà WHO đưa ra khi nói về tật khúc xạ ở trẻ nhỏ, bên cạnh việc nghỉ giải lao hợp lý khi làm việc nhìn gần và tuân thủ đúng kính hoặc các biện pháp quang học đã được bác sĩ kê đơn.

Điều đáng chú ý là khuyến nghị này không yêu cầu trẻ phải chơi thể thao cường độ cao. Đơn giản chỉ là ở ngoài trời, dưới ánh sáng tự nhiên, thay vì ngồi trong nhà học bài hay xem màn hình cả ngày. Với nhiều gia đình ở thành phố, lịch học dày đặc khiến 90 phút mỗi ngày trở thành một thử thách thật sự, nhưng đây lại là một trong số ít biện pháp có bằng chứng hỗ trợ rõ ràng mà cha mẹ có thể chủ động thực hiện.

Thói quen nhìn gần liên tục ảnh hưởng thế nào

Bên cạnh thời gian ngoài trời, WHO cũng nhấn mạnh vai trò của việc nghỉ giải lao khi làm việc nhìn gần kéo dài — dù đó là đọc sách, viết bài, học thêm hay dùng thiết bị điện tử. Trẻ ngồi liên tục hàng giờ để làm bài tập hoặc xem màn hình mà không có khoảng nghỉ sẽ tạo áp lực nhìn gần kéo dài, một trong những yếu tố được WHO đề cập khi bàn về nguy cơ liên quan đến tật khúc xạ.

Cha mẹ có thể giúp con hình thành thói quen này bằng quy tắc đơn giản: sau mỗi 20-30 phút học hoặc nhìn gần, cho trẻ đứng dậy, nhìn ra xa, vận động nhẹ vài phút rồi mới tiếp tục. Đây không phải biện pháp điều trị, mà là thói quen sinh hoạt hợp lý được khuyến nghị để hỗ trợ thị giác lâu dài.

Tuân thủ kính và biện pháp quang học đã được kê

Một điểm quan trọng khác trong khuyến nghị của WHO là trẻ đã được chẩn đoán tật khúc xạ cần đeo kính hoặc tuân thủ đúng biện pháp quang học mà bác sĩ đã chỉ định. Nhiều phụ huynh lo ngại đeo kính sẽ khiến mắt con “phụ thuộc” hoặc cận nặng hơn, nên trì hoãn hoặc để trẻ đeo kính không đúng số. Trên thực tế, việc không tuân thủ chỉ định quang học có thể khiến mắt phải điều tiết sai lệch nhiều hơn, chứ không giúp làm chậm tiến triển cận thị.

Vì vậy, nếu con đã được kê kính, cha mẹ cần đảm bảo trẻ đeo đều đặn theo đúng hướng dẫn, và tái khám định kỳ để bác sĩ theo dõi độ cận, điều chỉnh kịp thời.

Một hiểu lầm phổ biến: kính lọc ánh sáng xanh

Nhiều phụ huynh tìm mua kính lọc ánh sáng xanh với hy vọng loại kính này sẽ giúp làm chậm hoặc giảm cận thị cho con. Cần nói rõ: đây là một hiểu lầm. Không có cơ sở nào trong khuyến nghị của WHO cho thấy kính lọc ánh sáng xanh có tác dụng chữa hay làm giảm cận thị. Biện pháp có bằng chứng hỗ trợ mà WHO đề cập vẫn là thời gian ngoài trời, nghỉ giải lao hợp lý khi nhìn gần, và tuân thủ kính/biện pháp quang học được bác sĩ kê đơn — không phải loại tròng kính lọc màu sắc màn hình.

Nếu cân nhắc bất kỳ loại kính hay thiết bị hỗ trợ thị lực nào cho con, cách an toàn nhất là hỏi trực tiếp bác sĩ nhãn khoa đang theo dõi cho trẻ, thay vì dựa vào quảng cáo.

Bối cảnh chung: cận thị và suy giảm thị lực trên thế giới

Theo WHO, tật khúc xạ — bao gồm cận thị — là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực toàn cầu, với tỷ lệ gia tăng ở trẻ em tại nhiều khu vực. Vì vậy, WHO xem việc phòng ngừa và phát hiện sớm tật khúc xạ ở trẻ là ưu tiên trong chăm sóc mắt cộng đồng, cùng với việc khám mắt định kỳ để phát hiện sớm bất thường.

Checklist hành động cho cha mẹ

• Sắp xếp cho con ít nhất khoảng 90 phút hoạt động ngoài trời vào ban ngày mỗi ngày, kể cả ngày học
• Cho con nghỉ giải lao sau mỗi 20-30 phút làm việc nhìn gần (học bài, đọc sách, dùng thiết bị điện tử)
• Nếu con đã được kê kính hoặc biện pháp quang học, đảm bảo trẻ đeo đúng và đều đặn theo chỉ định
• Đưa con tái khám mắt định kỳ để theo dõi độ cận và điều chỉnh kịp thời
• Không kỳ vọng kính lọc ánh sáng xanh có tác dụng chữa hay giảm cận thị cho con

Chăm sóc thị lực cho trẻ không cần những giải pháp phức tạp hay tốn kém. Chỉ cần cha mẹ kiên trì với vài thói quen nhỏ mỗi ngày — cho con ra ngoài trời, nhắc con nghỉ mắt, và tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ — là đã góp phần bảo vệ đôi mắt của con trong suốt những năm tháng phát triển.

Ngày mai, chúng ta sẽ khép lại series này bằng một bài viết rất quan trọng: 4 tín hiệu từ mắt mà bất kỳ ai trong nhà cũng không nên chần chừ, vì chúng có thể liên quan đến những tình huống cần được khám ngay để bảo vệ thị lực.

Nguồn tham khảo

• WHO – Blindness and vision impairment: refractive errors (Q&A)
• WHO – Blindness and visual impairment (fact sheet)